Halverwege de IVN-lezing, 18 februari 2026, van boswachter Jaap Kloosterhuis, stelt één van de toehoorders voor om, in lijn van het onderwerp, al het licht in het zaaltje uit te doen. We zijn onder de indruk van de informatieve en humorvolle presentatie van Kloosterhuis. Te veel licht in de nacht is verstorend, bij mensen maar ook bij vogels, insecten, vleermuizen en planten. Het Lauwersmeer, de standplaats van Kloosterhuis, is sinds tien jaar erkent als Dark Sky Park. Maar, zegt hij, het gaat niet om de postzegel van het Lauwersmeer, maar om sterk gegroeide lichtvervuiling in zeer grote delen van Nederland (Europa). Zie de kaart. We kunnen niet de landbouw alleen de schuld geven want de meest verlichte delen van Nederland zijn de steden en de industriegebieden, en, inderdaad in de landbouw, de kassencomplexen.
Kloosterhuis vertelt hoe veel moeite het kostte om de verlichting van de legerkazerne in het Lauwersmeergebied ter discussie te stellen. ‘Ze zijn natuurlijk bang, dat de Russen hen straks niet meer zien,’ opperde hij ironisch. Toch is het gelukt. Er kwam een nieuw lichtplan waarbij het licht van alle lampen niet meer de lucht in schijnt, maar naar beneden. Een soortgelijke oplossing is ook in de stad Groningen toegepast: de Martinitoren wordt niet meer van onderen naar boven uitgelicht, maar van boven naar onderen.
Voor wie meer wil weten over de oorzaken en gevolgen van lichtvervuiling is hier een link naar het tijdschrift Milieu van het RIVM met een uitgebreide beschrijving van dit onderschatte probleem. Klik hier.
Een paar voorbeelden. Iedereen kent wel de desoriëntatie van vliegende insecten bij brandende lampen. Maar vogels op de trek kunnen net zo reageren en zich doodvliegen als ze langs een olie-installatie op zee of bij grote industriecomplexen komen. Uit onderzoek blijkt dat vooral de kleur licht doorslaggevend is. De blauwe tonen in led zijn uit den boze, zegt Kloosterhuis.
Een veel subtieler effect is dat de aanmaak van hormonen bij planten afhankelijk is van de hoeveelheid daglicht. Bij te veel kunstlicht laten planten in het najaar te laat hun bladeren vallen (en drogen uit) of vormen te vroeg bladeren in het voorjaar (die bevriezen).
Kloosterboer ergert zich groen en geel aan de lichtreclame van het bedrijf Ladder.nl. Hij ziet het de hele nacht op honderden meters afstand van zijn huis. Een deel van de oplossing ligt voor de hand: licht uit als het niet nodig is. Dat is gelukt bij het bushaltes aan de N361 in het Lauwersmeergebied: na de laatste bus gaat het licht voor de rest van de nacht uit.
O, ja, minder licht betekent minder gas- en kolengebruik voor de energiecentrales en dus een lagere energierekening.
